Podsumowanie VII Międzynarodowego Kongresu Miasto – Woda – Jakość życia - Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej

„Musimy w odpowiedni sposób zarządzać wodą, wiedząc, że to zasób ograniczony” – podsumowanie VII Międzynarodowego Kongresu Miasto – Woda – Jakość życia

Wrocław po raz kolejny stał się miejscem debaty poświęconej tematyce wody i jej wpływu na jakość życia w polskich miastach. Organizatorzy wydarzenia skupili się na omówieniu całości relacji zachodzących między środowiskiem wodnym i środowiskiem miejskim. Kongres odbył się w dniach 21–22 października 2025 r.

Uroczystego otwarcia wydarzenia dokonali: Jakub Mazur – Wiceprezydent Miasta Wrocławia, który zaznaczył, jak ważne są rozmowy o wodzie – jako niezwykle ważnym zasobie dla całego świata. Towarzyszyli mu Arkadiusz Wójs – Rektor Politechniki Wrocławskiej i Grzegorz Roman – Dyrektor Departamentu Rozwoju Miast i Aglomeracji, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego.

W tym roku wyjątkowo pochylono się nad powodzią, która w 2024 roku dotknęła południowo-zachodnią Polskę. Omówione zostały m.in. zmiany, jakie wprowadzone zostały na przestrzeni ostatniego roku, w tym sposoby na wzmocnienie infrastruktury przeciwpowodziowej, a także psychospołeczne konsekwencje powodzi. W ramach wystąpienia otwierającego głos zabrał Mateusz Balcerowicz – Prezes Polskiego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. W swoim wystąpieniu poruszył m.in. zagadnienie powodzi z ubiegłego roku, zaznaczając, że: „Powódź to zjawisko naturalne – my możemy tylko nauczyć się z tym współżyć”. Opowiedział także o pracach podczas powodzi i sposobach na walkę z żywiołem, wskazując m.in. pilną potrzebę zwiększenia finansowania, uproszczenie procedur, a także doposażenia obiektów hydrotechnicznych.

Podczas sesji otwarcia mogliśmy usłyszeć także głos Pernille Weiss-Ehler – członkini Gabinetu Środowiska, Odporności Wodnej i Zrównoważonej Gospodarki w Komisji Europejskiej, która opowiedziała o strategii odporności wodnej wypracowanej w ramach jej komisji, która – po szerokich konsultacjach – przyjęta została w czerwcu tego roku. Podzieliła się ona z uczestnikami Kongresu również ważną refleksją: „Musimy w odpowiedni sposób zarządzać wodą, wiedząc, że to zasób skończony”.

Rok po powodzi

Kongres Miasto-Woda-Jakość życia tradycyjnie odbywa się we Wrocławiu – miejscu, które w ubiegłym roku szczególnie dotknięte zostało powodzią. W panelu: „Rok po powodzi”, moderowanym przez Janusza Zaleskiego – Wiceprzewodniczącego Rady Programowej Kongresu uczestnicy skupili się na ocenie tego, co podczas ubiegłorocznej powodzi zadziałało, a co się nie udało. Poznaliśmy różnorodne stanowiska i opinie uczestników – reprezentantów różnych środowisk. Przedstawiciele samorządu – Marian Błachut – Burmistrz Czechowic-Dziedzic i Renata Surma – Burmistrz Bystrzycy Kłodzkiej zgodnie stwierdzili, że bardzo dobrze zadziałała współpraca służb i mieszkańców terenów objętych powodzią, natomiast zdecydowanie negatywnie na sytuację wpływały dezinformacja i system łączności. Ze zdaniem tym zgodził się również Jacek Drabiński – Zastępca Dyrektora ds. Ochrony Przed Powodzią i Suszą, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu. Na dobrą współpracę wszystkich służb wskazywali również Jan Grygier – p.o. Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach i Marcin Korytko – Wicestarosta Powiatu Wrocławskiego. W panelu wziął udział także Grzegorz Roman – Dyrektor Departamentu Rozwoju Miast i Aglomeracji z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Z jego punktu widzenia „zadziałała odwaga decydentów. (…) odwaga była, ludzie nie bali się podejmować decyzji”. I kontynuował: „Zadziałała solidarność i doświadczenie”, dzięki czemu o wiele łatwiej było prowadzić akcję. „Pojawiła się ogromna solidarność społeczna i instytucjonalna”. Z kolei Michał Pstyga – Dyrektor Departamentu Zarządzania Ryzykiem ESG w ING Bank Śląski przekonywał, że „to, co może nas uderzyć, jeśli chodzi o ryzyko fizyczne, to ryzyko powodziowe. Z punktu widzenia sektora bankowego aktualnie niezwykle istotne jest uwzględnianie ryzyka skutków powodzi”.

Za zdecydowanie nieudane działania paneliści uważają – oprócz wspomnianej dezinformacji – niedofinansowanie infrastruktury, brak kadry technicznej do obsługi tejże infrastruktury oraz niedostateczny stopień świadomości społecznej dotyczącej zasobu, jakim jest woda. Traktowanie jej wyłącznie w kontekście zagrożenia, katastrofy jest błędem. Powinniśmy uczyć społeczeństwo, że woda to zasób naturalny, skończony, na stałe wpisany w otoczenie. Co tylko potwierdził Grzegorz Roman, mówiąc, że „gminy muszą wejść w problem wody na stałe. Nie tylko w przypadku powodzi”.

Głos „Rok po powodzi” zabrał także w ramach w sesji otwarcia Janusz Zaleski – Wiceprzewodniczący Rady Programowej Kongresu, dzieląc się z uczestnikami dwunastoma refleksjami rok po powodzi, zaznaczając, że była to powódź podobna do tej z 1997 r, a straty były znacząco mniejsze. Jego zdaniem podkreśla to pracę, jaka została wykonana w celu poprawy bezpieczeństwa w tym obszarze. Dodał on również, że: „[…] edukacja jest niezmiernie ważna i tania, jeśli chodzi o obniżenie ryzyka”. Z tą tezą zgadzało się jeszcze wielu prelegentów minionego wydarzenia.

Przykłady z innych krajów

Podczas Kongresu nie zabrakło przedstawicieli innych krajów, którzy podzielili się z uczestnikami swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami związanymi z powodziami i działaniami prewencyjnymi. Jednym z takich głosów było wystąpienie Luisa Mediero Orduñy z Uniwersytetu Technicznego w Madrycie. W wystąpieniu „Destrukcyjna powódź w Walencji, 29 października 2024” nakreślił obraz ubiegłorocznej powodzi w Hiszpanii, która pochłonęła 220 ofiar śmiertelnych i uszkodziła 4,5 tysięcy budynków. Wskazał, że oprócz przyczyn meteorologicznych, do katastrofalnych skutków tej powodzi przyczyniła się również bardzo gęsta zabudowa na terenach zalewowych w obrębie Walencji. W rezultacie na odbudowę miasta pozyskano 800 mln euro, z czego 500 mln przeznaczono na działania ochronne i prewencyjne. O działaniach przeciwpowodziowych na obszarze Holandii opowiedział André Koelewijn z Deltares Research Institute in Delft, który zaznaczył, że w kontekście wody „Musimy przygotować się na zmieniającą się sytuację” i ważne jest działanie, a nie czekanie, aż dany problem wystąpi. O przykładach niemieckich działań opowiedziała Marjan den Braber z Arcadi Germany, która wspomniała m.in. o założeniach przeciwpowodziowych w Niemczech, a także o braku odpowiedniej świadomości realnych zagrożeń w tym obszarze.

Wzmocnienie infrastruktury przeciwpowodziowej

Podczas rozmów na temat wody i gospodarowania jej zasobami nie mogło zabraknąć dyskusji na temat infrastruktury i sposobów na walkę z tragicznymi skutkami katastrof naturalnych w obszarze wody. W panelu poświęconym rozwojowi rozwiązań dla wzmocnienia bezpieczeństwa infrastruktury wziął udział m.in. Mateusz Balcerowicz – Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, który jako jeden z problemów wskazał braki kadrowe: „Naprawdę brakuje kadr. Widać luki pokoleniowe” – dodał, zachęcając młodych ludzi do zainteresowania tematyką wodną. Jego zdaniem ważna jest także współpraca m.in. samorządu terytorialnego z nauką oraz rynkiem. O potrzebie remontów i naprawy infrastruktury wodnej w Polsce opowiedział Krzysztof Radzicki z Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Krakowskiej, a o szczególnych uwarunkowaniach Wrocławia wspomniał Witold Ziomek – Prezes Zarządu MPWiK S.A. we Wrocławiu. Jego zdaniem „Wrocław to bardzo wrażliwe miasto na szybkie powodzie deszczowe”, czego przykładem była m.in. ubiegłoroczna powódź. Z tezą potwierdzającą to, że kluczowe są instrukcje gospodarowania wodami zgodzili się pozostali uczestnicy dyskusji: Konrad Kąkol, Zbigniew Kledyński oraz Stanisław Kostecki.

Nauka to podstawa

To, że dobra edukacja jest podstawą, powtarzamy od lat. Także w kontekście przeciwpowodziowym i związanym z gospodarką wodną. Woda jest zarówno interdyscyplinarnym obszarem badań naukowych, jak i przedmiotem licznych filmów edukacyjnych. Producent filmów edukacyjnych – Michał Duda zaznaczył, że „Woda jest dzisiaj jednym z największych wyzwań dla miast […]”, a film może być narzędziem służącym zwiększeniu świadomości ludzi w tym obszarze.

Czy można uczyć o wodzie poprzez zabawę i rywalizację? O tym opowiedziała podczas Kongresu Katarzyna Szymczak-Pomianowska – Dyrektor Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju w Urzędzie Miejskim we Wrocławiu. Przytoczyła ona przykłady kilku programów edukacyjnych funkcjonujących we Wrocławiu zaznaczając, że: „Podnoszenie świadomości ma kluczowe znaczenie, abyśmy wychodzili spoza strefy komfortu”. O projekcie „Akademia H2O we wrocławskich szkołach” opowiedziały także jego autorki i koordynatorki: Małgorzata Szafran i Estera Zuzel z MPWiK S.A. we Wrocławiu. „Bierzemy pod uwagę, jak szybko zmienia się świat, dlatego jako MPWiK musimy wskazywać kierunek” – tak opowiedziały o realizowanych przez siebie projektach. O zielonych kompetencjach i rezylientnej szkole opowiedziała również Małgorzata Snarska-Nieznańska – Członkini Zespołu ds. edukacji klimatycznej MEN i Prezeska Fundacji Code for Green. Wspomniała ona, że jako państwo mamy chęci i potencjał do bycia innowacyjną gospodarką, ale nie mamy odpowiedniego ekosystemu edukacji, który by to wspierał. „Brakuje nam rąk do pracy w zawodach zielonych” – dodała.

O psychospołecznych konsekwencjach powodzi rozmawiały prelegentki i prelegenci panelu o tym samym tytule. „Katastrofy środowiskowe są jednym ze źródeł traumatycznych doświadczeń” – powiedziała Justyna Ziółkowska z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu. Jej zdaniem powódź jest tak ekstremalnym doświadczeniem dla jej ofiar, że każdy może zachowywać się inaczej – co powinniśmy zrozumieć i uszanować. Ważnym spojrzeniem na ubiegłoroczną powódź podzielił się Tomasz Nowicki – Burmistrz Lądka-Zdroju, który opowiedział, że choć jako urzędnicy spodziewali się ze strony mieszkańców regionu ataków i przejawów złości, ci bardzo szybko zmobilizowali się i skierowali swoje działania na ratowanie skutków powodzi.

Ciekawą refleksją podzieliła się Joanna Mucha – Posłanka na Sejm RP, której zdaniem zmiany klimatu należy traktować jako wyzwanie, z którym jesteśmy w stanie sobie poradzić: „Potraktujmy zmianę klimatu jako nowe wyzwanie, nową szansę na to, żeby stać się krajem najbardziej innowacyjnym […]”. M.in. temu służą wydarzenia takie jak Kongres Miasto-Woda-Jakość życia.

Nexus i zarządzanie zrównoważonym rozwojem

W ramach tej sesji poruszone zostały nie tylko problemy związane ze zrównoważonym rozwojem, ale także zdrowiem, gospodarką i ekonomią. Nexus w końcu to sieć wzajemnych zależności. W ramach sesji mogliśmy usłyszeć pojedyncze głosy przedstawicieli różnych środowisk i narodowości. O nierównościach w dostępie do energii, ale także w emisji gazów cieplarnianych opowiedziała Ilona Otto – Wegener Center for Climate and Global Change z University of Graz w Austrii. Jej zdaniem: „Bardzo ważne jest, aby przyjrzeć się nierównościom w dostępie do energii”. O licznych problemach związanych z wodą, jej nadmiarem, niedoborem, a także brakami finansowymi w różnych rozwiązaniach technologicznych opowiedział Damià Barceló Culleres – Honorary Adjunct Professor, Chemistry and Physics Department, University of Almeria w Hiszpanii.

W rozmowie „Nexus niejedno ma imię – spojrzenie praktyczne” poznaliśmy różne spojrzenia i problemy związane z gospodarką wodną i powiązanymi z nią elementami. O renaturyzacji, rozumianej jako odtwarzanie ekosystemów i odtwarzanie utraconych funkcji, które ekosystemy utraciły wskutek działalności człowieka, opowiedziała Ilona Biedroń – Ekspertka ds. Renaturyzacji Wód Powierzchniowych z IMGW-PIB. Dodała ona, że: „Renaturyzacja to wyzwanie, które zostało zdefiniowane w planach gospodarowania wodami […]”, a jej zadaniem jest sprawienie, by wody były zdrowsze i bardziej funkcjonalne. O tym, jak ważne jest przekształcenie naszych ekosystemów na takie, które sprzyjać będą naszemu zdrowiu, mówiła z kolei Małgorzata Gałązka-Sobotka – Dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia z Uczelni Łazarskiego. Wspomniała ona o chorobach cywilizacyjnych, które systematycznie wyniszczają nasze społeczeństwo, a którym można przeciwdziałać właśnie poprzez odpowiednie zmiany ekosystemu i polityki państwowe.

Wyzwania, Smart Water i zmiana funkcji rzek

W kontekście ochrony przyrody, w tym wody, warto pamiętać o tym, że jedynie 10% finansowania odtwarzania przyrody pochodzi ze środków prywatnych. „Temat środowiska, wody to temat, w który biznes powinien się angażować”, mówili Tamara Bińczak i Piotr Mikołajczyk, przekonując, że inwestowanie w przyrodę środowisku biznesowemu się opłaca.

Z kolei Daria Drabik – Ekspert ds. Zaawansowanych Rozwiązań IT, Orange Polska S.A opowiedziała o wpływie danych na funkcjonowanie miast na przykładzie programu Smart Water, prowadzonego przez Orange już w 50 polskich miastach. Program udowadnia, że pozyskiwane w programie dane mają niebagatelny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wodociągów.

O zmianie funkcji rzek w polskich miastach na przestrzeni wieków opowiadał Artur Magnuszewski – Kierownik Zakładu Hydrologii na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych w Uniwersytecie Warszawskim. Stwierdził, że „rzeka nie jest już czynnikiem lokalizacyjnym”, jednak aktualnie miasta z powodzeniem wykorzystują zastaną infrastrukturę żeglugową w mieście na potrzeby turystyki miejskiej.

Miasto i zlewnia

W ramach panelu: „Planowanie przestrzenne w podejściu zlewniowym” jego uczestnicy zastanawiali się nad kwestiami łączenia kwestii wodnych z planowaniem przestrzennym. Kluczowe – w obliczu zmian klimatycznych i kurczących się zasobów wodnych – jest tworzenie przestrzeni dla wody oraz szukanie rozwiązań systemowych na poziomie ponadgminnym. „Woda to game changer w planowaniu przestrzennym w świetle zmian klimatycznych. Musimy tworzyć przestrzeń dla wody, również w naszych miastach” – mówiła, rozpoczynając dyskusję Anna Januchta-Szostak – Wiceprzewodnicząca Rady Programowej Kongresu.

Paweł Jaworski – Dyrektor Departamentu Strategii i Odporności Klimatycznej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska mocno zaakcentował, że z punktu widzenia ministerstwa ważne jest podejście wpływu środowiska na planowanie urbanistyczne i tworzenie planów zagospodarowania przestrzennego, a nie odwrotnie.

Jednak, aby przejść do planowania przestrzennego z uwzględnieniem zasobów wodnych, konieczne są zmiany w prawie wodnym, co wskazał m.in. Maciej Wudarski – Dyrektor ds. Rozwoju, Aquanet Retencja Sp.z o.o.

Wiceprezydent Wrocławia Jakub Mazur przyznał, że „udało się w urzędzie miasta przy współpracy z ekspertami stworzyć strategię wód opadowych – pewnej ramy funkcjonalnej, która stała się podstawą do działań planistycznych”. Wszyscy zgodzili się, że działania na poziomie ponadsamorządowym należy jednak szybko zintensyfikować. W odróżnieniu od dużych miast takich, jak Wrocław, Gdańsk czy Poznań, gdzie polityka wodna w planach urbanistycznych jest umiejętnie łączona za pomocą różnorakich kreatywnych narzędzi, mniejsze gminy nie posiadają takich zasobów. Stąd też niezwykle ważnym głosem był komentarz Piotra Popy – reprezentującego Koalicję „Dbamy o wodę” eksperta ds. public affairs z Grupy Żywiec Sp. z o.o., który opowiadał o konieczności integracji różnorodnych środowisk na rzecz wspólnego dbania o zasoby wodne. „Dostęp do zasobów wody będzie absolutnie strategicznym priorytetem. Będzie ona potrzebna każdemu biznesowi, nie tylko opartemu na H2O” – dodał. „Dbamy o wodę” to koalicja działająca na rzecz ochrony zasobów wodnych Żywiecczyzny zainicjowana przez Żywiec Zdrój i Grupę Żywiec.

W sesji zamknięcia usłyszeć mogliśmy ciekawą dyskusję wybitnego językoznawcy Jerzego Bralczyka oraz Wojciecha Bonowicza ze Społecznego Instytutu Wydawniczego Znak dotyczącą metafor związanych z wodą. Rozmówcy przytoczyli ciekawe przykłady metafor, powiedzeń i określeń nawiązujących do zagadnień wodnych. Uroczystego podsumowania Kongresu dokonał Zbigniew Kundzewicz, a zakończenia Jerzy Hausner, który jako Przewodniczący Rady Programowej Kongresu zaprosił wszystkich uczestników na kolejne wydarzenia organizowane w ramach ruchu Open Eyes Economy.

Water City Index

Jak co roku podczas Kongresu zaprezentowaliśmy wyniki Water City Index – wyjątkowego rankingu, który pokazuje, jak polskie miasta gospodarują wodą, reagują na zmiany klimatu i budują swoją odporność na przyszłość. Tegoroczna gala wręczenia nagród odbyła się we wrocławskim Hydropolis, miejscu, które idealnie łączy naukę, technologię i refleksję nad znaczeniem wody.

Wśród metropolii zwyciężyła Łódź, wyprzedzając Kraków i Wrocław. W kategorii miast na prawach powiatu liderem została Gdynia, przed Tarnobrzegiem i Gorzowem Wielkopolskim. Wśród miast średniej wielkości pierwsze miejsce zajęło Mrągowo, a za nim uplasowały się Augustów i Swarzędz.

Water City Index to autorskie opracowanie ekspertów Fundacji GAP, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Arcadis, publikowane co roku w ramach Kongresu. Ranking analizuje, jak samorządy w całej Polsce planują rozwój w zgodzie z wodą – od retencji i infrastruktury po edukację i świadomość mieszkańców. Dokument można pobrać z naszej strony internetowej.

Organizatorzy i partnerzy wydarzenia

Za organizację wydarzenia po raz kolejny odpowiadali: Urząd Miejski Wrocławia oraz Open Eyes Economy Summit. Współorganizatorami są: Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, MPWiK Wrocław, Politechnika Wrocławska oraz Convention Bureau Wrocław. Wydarzenie tradycyjnie odbyło się w murach Centrum Kongresowego Politechniki Wrocławskiej. W wydarzeniu udział wzięło wielu wybitnych specjalistów, którzy podzielili się z uczestnikami swoimi wnioskami na temat gospodarki wodnej w naszym kraju.

Oficjalnym wydarzeniem towarzyszącym Kongresu jest festiwal sztuki „Przepływ 2025” – wydarzenie odbywające się równolegle w dwóch lokalizacjach ASP we Wrocławiu. W centrum zainteresowania festiwalu sztuki znajduje się woda – jako żywioł, metafora, zasób, symbol egzystencji i zagrożenia. Festiwal jest także przestrzenią do wspólnej refleksji i rozmowy o tym, co kształtuje naszą codzienność.